Koristewe i distribuirawe na
kompjuterskite programi vo
Republika Makedonija

Ovoj dokument e sostaven na barawe na pove}e pravni i fizi~ki lica zaradi informirawe za problematikata vo koristeweto i distribuiraweto na kompjuterskite programi. Zavisno formata na pravnoto ili fizi~koto lice, dokumentot e po`elno da se dostavi do: Ministerot, Pretsedatelot na upraven odbor, generalniot direktor, direktorot na pravnata slu`ba ili pravniot zastapnik, direktorot na AOP.

Vo najgolem del, problematikata na kompjuterskite programi e obrabotena vo Zakonot za avtorskoto pravo i srodnite prava koj{to e objaven vo Slu`ben vesnik na RM br. 47/96 od 12.09.96 i br. 3/98 od 22.01.1998 godina. Isto taka kompjuterskite programi se tretiraat i vo propisite za pravata na industriska sopstvenost, za{tita na konkurencijata, delovnata tajna i sli~no.

Va`na napomena Ovoj dokument se bazira na ~lenovite na Zakonot za avtorskoto pravo i srodnite prava. Ako poinaku ne e nazna~eno navedenite ~lenovi se odnesuvaat tokmu na ovoj zakon.

Za da se dobie celosna informacija koristeni se slednite bitni odredbi:

...

^len 97

Kompjuterska programa vo smisla na ovoj zakon, e programa vo bilo koja elektronska izrazna forma, vklu~uvaj}i go i podgotvitelniot materijal za negova izrabotka, dokolku e individualna i intelektualna tvorba na nivniot avtor.

...

^len 102

Distribucija na kopija na kompjuterska programa ili poseduvawe na kopija na kompjuterska programa za komercijalni celi, mo`e da se vr{i samo nad dozvolena kopija.

...

...

^len 156

Lice, ~ii prava spored ovoj zakon se povredeni, mo`e da pobara za{tita na pravata i nadomest na {teta, dokolku so ovoj zakon ne e poinaku opredeleno.

Nositelot na pravoto mo`e da pobara za{tita od stav 1 na ovoj ~len i koga se zakanuva vistinska opasnost od povreda na pravata spored ovoj zakon.

...

^len 158

Se smeta deka nekoe lice gi kr{i isklu~ivite prava, spored ovoj zakon, koga proizveduva, uvezuva, poseduva za komercijalni celi, distribuira, iznajmuva ili na drug na~in koristi bilo kakvi sredstva:

- ~ija edinstvena ili prete`na namena e neovlasteno otstranuvawe ili o{tetuvawe tehni~ka oprema ili kompjuterska programa, {to se koristi kako zakonska za{tita od neovlasteno koristewe i

...

^len 168

So pari~na kazna od 34.000,00 do 300.000,00 denari, }e se kazni za prekr{ok pravno lice koe:

...

- distribuira kopija za kompjuterska programa ili poseduva, za komercijalni celi, kompjuterska programa {to e ili mo`e da se pretpostavi deka e nedozvolena kopija (~len 102),

...

So pari~na kazna od 1.700,00 do 50.000,00 denari }e se kazni i odgovornoto lice vo pravnoto lice i poedinec koj vr{i samostojna dejnost ili profesija, za prekr{okot od stav 1 na ovoj ~len.

So pari~na kazna od 1.000,00 do 50.000,00 denari }e se kazni i fizi~ko lice za prekr{okot od stav 1 na ovoj ~len.

Za prekr{okot od stav 1 na ovoj ~len, na pravnoto lice, odnosno na poedinecot koj vr{i samostojna dejnost ili profesija, }e mu se izre~e i za{titna merka zabrana na vr{ewe na dejnosta vo traewe od tri meseci do edna godina, a na soodvetnoto zdru`enie }e mu se odzema dozvolata za kolektivnoto ostvaruvawe na avtorskoto pravo i srodnite prava i za{titna merka odzemawe na primerocite na avtorskoto delo od alineja 1, kopiite od kompjuterskata programa od alineja 5, ...

Za prekr{okot od stav 1 na ovoj ~len, na fizi~ko lice }e mu se izre~e i za{titna merka odzemawe na predmetite od stav 4 na ovoj ~len.

...

^len 170

Upraven nadzor nad ostvaruvaweto na ovoj zakon vr{i Ministerstvoto za kultura, soglasno so ovoj i so drug zakon.

Koga ovlasteno lice (vo ponatamo{niot tekst: inspektor) pri vr{ewe na nadzorot osnovano se posomneva deka e napraven prekr{ok, so re{enie privremeno gi odzema predmetite {to bile koristeni ili nameneti za izvr{uvawe na prekr{okot ili bile sozdadeni so prekr{okot, soglasno so ovoj zakon.

Inspektorot, predmetite {to privremeno gi odzel, istovremeno so predlogot za poveduvawe postapka za prekr{ok gi predava na nadle`niot organ za prekr{o~na postapka.

Za da mo`e da se za{titat pravata na brojnite avtori i izdava~i na kompjuterski programi, se formira me|unarodnata organizacija - Biznis Softverska Alijansa (BSA). Nejzina zada~a e da gi informira korisnicite za legalnata upotreba na kompjuterskite programi, a voedno i da prezema akcii zaedno so lokalnite vlasti za sankcionirawe na neovlastenoto koristewe i distribuirawe na kompjuterskite programi.

Stranskite kompjuterski programi mo`e da se nabavuvaat od avtorot, negoviot distributer ili od proda`nata mre`a {to ja organizira avtorot i/ili distributerot.

Bez razlika na na~inot na nabavka, korisnikot treba da go proveri slednoto:

Za potrebite na nadzorot na sproveduvaweto na Zakonot za avtorskoto pravo i srodnite prava se ovlasteni nekolku inspektori pri Ministerstvoto za kultura.

Koga se vr{i nadzor od inspektorite ili specijalno nazna~enite ve{ti lica, korisnikot treba da poka`e dokaz deka kompjuterskite programi gi koristi legalno. Takvi dokazi mo`e da bidat: